مرسته     |     دپاڼي نقشه     |     ننوتل
benawa-etisalat
دخپریدو نیټه : 2013-02-22   مخپرونکئ : 098 - دبېنوا اداره - کابل

د پوهني وزیر، پښتنو ته ولي په مورنۍ ژبه د ښووني زمینه نه ده برابره سوې؟

د پوهني وزیر ښاغلی ډاکټر فاروق وردګ صاحب!
بېنوا ویبپاڼي ته د منورینو په را استول سویو لیکنو کي ستاسي څخه ګیله سوې ده چي په مورنۍ ژبو بیا په ځانګړې توګه  د پښتو ژبي ښوونیزي پروسې ته چنداني پام نه کوئ او یا دا موضوع تر خپل سیاسي راتلونکي قربانوئ.
پر دې اساس؛ غواړو په مورنۍ ژبه د زدکړو د پروسې په تړاو ستاسي په دریڅ، کړو، تر لاس لاندي او په پام کي کارونو په هکله پوه سو؟
په ادب او درنښت-  د بېنوا ویبپاڼي اداره

زما پوښتنه، د بینوا پوښتنه:

 

ځواب:


په مورنۍ ژبې زده کړه يو شعار نه بلکې يو فطري او طبيعي حق دى چې انسان يې د ترلاسه کولو حق لري او حکومتونه وظيفه لري چې د دې حق د تامین لپاره لازم سهولتونه او مناسب شرايط مهيا کړي.


د افغانستان اسلامي جمهوريت د اساسي قانون د ٤٣ مادې حکم دى چې (زده کړه د افغانستان د ټولو اتباعو حق دى چې د لسانس تر درجې پورې وړيا د دولت لخوا تامينيږي. دولت مکلف دى چې په ټول افغانستان کې د متوازن معارف د عامولو او د منځنیو اجباري زده کړو د تامين لپاره اغيزمن پرو ګرام طرح او تطبيق کړي، او د مورنيو ژبو د تدريس لپاره په هغو سيمو کې چې پرې خبرې کيږي لاره هواره کړي).

د پاس مادې پر بنسټ، د پوهنې وزارت ژمن دى چې د پوهنې په تعليمي نصاب کې د ټولو موجودو او مروجو ژبو د ساتنې، تقويې او ودې لپاره اړين پروګرامونه طرح کړي، چې د لوى او قادر خداى په توفيق د پوهنې وزارت پردې بريالى شو چې د ١٣٨٦ کال څخه وروسته د شپږو (ازبكي، تركمنې، بلوچي، پشه يى، نورستاني، پاميري) هغو رسمي ژبو لپاره چې په دريمې درجې کې راځي، ۱۹۲ عنوانه کتابونه د نوي تعليمي نصاب په انکشافي پلان کې ځاى کړي.


همدارنګه د پوهنې وزارت د مورنۍ ژبو د نړيوال تړون په بنسټ په هېواد کې د رسمي او ملي ژبو د متوازن انکشاف لپاره كوټلي ګامونه اخستي دي. پدې لړ کې د افغانستان په تاريخ کې د لومړي ځل لپاره د لومړنيو (ابتدائيه) ښوونځيو (١ – ٦ ) لپاره يې په پښتو او دري ژبو ١٠٠ عنوان کتابونه، د منځنيو ښوونځيو لپاره ٩٠ عنوان کتابونه او ثانوي دورې لپاره ٨٧ عنوان کتابونه تاليف، چاپ او تر توزيع لاندې نيولي دي او دا پروسه بشپړه شوې ده. همدارنګه د پورتنيو يادو شويو درې واړو دورو لپاره يې د ښوونکو لارښود کتابونه په ترتيب سره د ابتدائيه دورې لپاره په پښتو او درې ژبو ٧٠ عنوان کتابونه، د منځنۍ دورې لپاره ٩٦ او د ثانوي دورې لپاره ٨٩ عنوان کتابونه تاليف کړي او يا هم د تاليف او ژباړې چارې يې د بشپړيدو په درشل کې دي.

د پوهنې وزارت رهبرۍ په مورنۍ ژبې زده کړه د هېواد د هرې ژبې د خاوندانو يو خداى وركړى، قانوني، مدني، طبيعي او انساني حق بولي او هيڅکله به د دې حق د تامين په برخه کې د دې حق د سياسي کولو او يا هم ترينه د نامشروع سياسي، ژبنيو، او توکميزو مسائلو لپاره د استفادې اجازه ورنه کړي.

پوهنې وزارت د هېواد د ټولو قامونو، توکمونو او ژبو برابر احترام لپاره او د ژبو تعدد د افغانستان د فرهنګي او تمدني غنا برخه بولي او زيار به باسي چې دغه فرهنګي هستۍ نوره هم غنامنده او پياوړي کړي.


ژبه چې د افهام او تفهيم يوه وسيله ده او د اسلام د مقدس دين د احکامو په بنياد، هغه څوک چې د تعصب، تبعيض او غرض له مخې د ژبو او توکمونو ترمنځ جاهلي عصبيت، د ژبو د ټکر، خوابديو او تربګنيو اور ته لمبې وهي، د اسلام له دائرې څخه وتلي دي.


لكه څنګه چې ژبه د افهام او تفهيم لپاره يوه مهمه وسيله ده، په همدې توګه د پوهنې وزارت رسالت لري ترڅو د مروجو او رسمي ژبو د ساتنې ترڅنګ، د هېواد په ټولو ښوونځيو کې د زده کوونکو ترمنځ داسې فضا او شرايط رامنځته کړي چې د هيواد هر وګړى وکولى شي په دواړو رسمي ژبو زده کړه ترلاسه او د درېيمو رسمي ژبو د بقا، دوام او غښتلتيا لپاره د تدريس او زده کړې له لارې علمي، اکاډميک، فرهنګي او تفريحي پروګرامونه برابر کړي.


هيڅ يوه ژبه په بلې بهتري يا کمتري نلري، د هيواد ټولې ژبې زموږ د فرهنګي غنا يوه جوته بېلګه ده چې د افهام او تفهيم لپاره ترينه کار اخيستل کيږي او هم د يو غنامند فرهنګي او تاريخي جوهر په توګه ډېر ارزښت لري، چې ساتنه، دوام او انکشاف ته يې کار کول يو ټولنيز حق او انساني فعاليت ده. دغه فعاليت په مطلقه توګه يو اکاډميک، علمي او ادبي زيار او کار و بار بلل کيږي، ځکه نو د پوهنې وزارت به هيچا ته اجازه ورنکړي، چې په معارف کې يا د معارف له ستيج څخه دغه اکاډميک کار او خوندوره علمي هڅه د سياسي مقاصدو لپاره استعمال شي. په ډاډ درته ویلی شم چې د پوهنې په برخه کې خپل ولس ته زما خدمت یوازې د الهي رضا او د خپل ولس د اسوده ګۍ لپاره دی چې هیڅ سیاسي هدف ترې نه لرم او نه ځان ته اجازه ورکوم چې د خپل ولس حق د نورو موخو لپاره قرباني کړم او نه مې کړی دی. د پوهنې په نظام کې د هرې ژبې د حق د تامین لپاره تر پخوا چټک، ټینګ او اکاډمیک ګامونه اخستل شوې او په پوره ژمنتیا او حکمت سره دا پروسه لا هم په مخ درومي او دوام به لري او ددې حق د تامین په اړه نه یوازې باید نورې سیاسي موخې تعقیب نه شي، بلکې حق يې دی او د حق په توګه یې ولس مالکیت لري او د پوهنې وزارت ورته په مورنۍ ژبه د زده کړو د تامین مسوولیت.

د همدي باور له مخي، تر اوسمهال د هيواد په کچه د دواړو ملي ژبو (پښتو او دري) باندي د معارف د ټولو دورو کتابونه (له لومړي تر ١٢ او آن تر ١٤ پوري) کار بشپړ شوي. یوازې سږ کال ۵۰ میلیونه د نوي نصاب کتاب چاپ، تدوین او تالیف شوي دي، چې اړتیاوو له مخې یوازې دوه ثلثه یې په پښتو ژبه وو او په ما یحتاج سیمو کې به ګلالیو زده کوونکو ته وویشل شي.

په لويو مختلطو ميشتو ښارونو کي، لکه کابل، کندز، جلال آباد، کندهار، هرات، غزني او مزار شريف کي د پښتو او ژبي مکاتب تاسيس او هر کال له غوښتنو سره سم پراختيا مومي.

البته پدي هکله فعاليت او پرمختگ د حکمت پر بنسټ او د يوې انساني غوښتني او فطري حق په حيث موږ ته لومړيتوب لري، دا يوه شعاري او حماسي غوښتنه نه بلکه يوه علمي اړتيا او حقوقي خواست دی، موږ له همدي موقف څخه دفاع خپل قانوني او اصولي کړنلاره گڼلي او پر همدي اصل خپل فعاليت پرمخ بيايوو.
په کومو سيمو کې چې اکثريت اوسيدونکي يې دري ژبي دي هلته به زده کړه په دري، او پښتو به د بلي رسمي ژبې د مضمون په توگه، او په کومو سميو کې چې اکثريت يې پښتانه دي هلته به زده کړه په پښتو، او د درې مضمون به د دويمې رسمي ژبې په توګه تدريس کيږي.


په لويو ښارونو كې د زده كړو شرايط تنظيمول: د افغانستان په لويو ښارونو کې د درى او پښتو ژبو پراخ اختلاط وجود لري، دغه اختلاط او امتزاج  دومره پيچلى، ظريف او ژور دى چې بيلول يې نه امکان لري، نه مطلوب او نه هم لازم دي. د خلکو ګډ امتزاج او څنګ ترڅنګ اوسيدل ملي وحدت يوه ډيره ښه بېلګه ده خو دواړو ژبو د اړتيا وړ نصاب د تطبيق لپاره ځينې ځانګړې ګامونه اخيستل شوې. د پوهنې وزارت په لويو ښارونو کې د مورنۍ ژبې د زده کړي د حق د تامين لپاره، وروسته له ډيرو اکاډميکو هڅو څلور طرحې په لاندې ډول د افغانستان د اسلامي جمهوريت کابينې ته وړاندې کړى (البته په ټولو لاندينيو مواردو کې چېرته چې دوه ګونى تقاضاوې د دواړو ژبو د وګړو لخوا موجودې وي):
•       د درى او پښتو ژبو شيفتونه دې جلاشي،
•       صنفونه او شعبې دې په هر مكتب كې بيلې شي،
•       دواړو ته دې بيل بيل ښوونځي ايجاد شي،
•       په دواړو ژبو دې تدريسي كتابونه په نصاب كې شامل او عملي شي، چې لدې سره به نه شاګردان بيليږي، نه به نوي ښوونځي جلا جلا جوړيږي او نه به هم شيفتونه بيليږي.


د پوهنې وزارت دې وروستۍ طرحې ته ترجيح ورکوي، ځکه چې د ملي امتزاج ترڅنګ د دواړو ژبو شاګردانو ته د دې فرصت امتياز ورکوي، چې په متوازنه توګه دواړه رسمي دولتي ژبې زده او کامل تسلط پرې ولري.

دا ګام د وروڼو قامونو ترمنځ د لا نژديوالي، قربت او صميمت سبب ګرځي. د پوهنې وزارت تابيا لري چې د دې طرحې د پلې کولو لپاره داسې انضباطى او علمي تدابير ونیسي چې په حکيمانه او عادلانه توګه هم طرح او تطبيق شي او هم د مغرضينو لاس له تخريب او تفرقي څخه لنډ شي. البته د طرحې د كره قانونمدولو لپاره به پورته ذكر شوې نهايي طرحه د کابينې له تائيد وروسته د تصويب لپاره د هېواد پارلمان ته هم وليږي او بيا به پل په پل عملي شي.


ډاکټر فاروق وردګ
د افغانستان د پوهنې وزیر

spozmai radio ipower mainport
Answer Machine : + 1 (518) 5577770   --   USA Tel : +1 518 3662728   --   AFG Tel : + 93 (786) 909000  --   Director Email : khalid_hadi@hotmail.com   --   Editor Email : rahila.jawad@gmail.com
Benawa.com    Copyright ©   2004-2014   All Rights Reserved     Powered by:Benawa Network     Design by: Khalid Hadi Hiadery